Johannes Jacobus Voskuil Książki

J. J. Voskuils Monumentale roman 'Het Bureau' is literatuur geworden uit het kantoorleven, zoals velen het kennen. De dagelijkse sleur in het kantoor van Maarten Koning blijft ook in de jaren 1972–1975 somber en eentonig. De hardwerkende en minder hardwerkende volkskundigen in Amsterdam zijn meestal met zichzelf bezig of spinnen intriges. Ondertussen dienen de catastrofes zich al aan: de voortdurende ergernis met professor Pieters uit Antwerpen over de redactielijn van het gezamenlijke tijdschrift of de eigenzinnige beslissing van Maarten om, zonder medeweten van directeur Balk, voor de traditionele nieuwjaarskaart van het bureau een 'Brummtopf' als motief te kiezen – een beslissing waarvoor hij bitter moet boeten. Tenminste wordt er een film over oude agrarische tradities afgerond, al met kleine schoonheidsfoutjes: een van de protagonisten is vergeten zijn horloge af te doen, een ander draagt een sportieve hoed. Ook privé heeft Maarten het nodige te verwerken: zijn vader sterft, en ook voor de voormalige bureau-directeur Beerta loopt het jaar niet goed af…

Dit tweede deel van Het Bureau, Vuile handen, beschrijft de jaren tussen 1965 en 1973. Buiten woeden het Bouwvakkersoproer, de Maagdenhuisbezetting en de Vietnam-demonstraties. Het Bureau zelf groeit uit zijn voegen en verhuist naar een oud bankgebouw aan de Amsterdamse Keizersgracht. In een conflict met het Hoofdbureau over samenwerking met een Zuid-Afrikaans Instituut voor Volkscultuur neemt Maarten Koning bijna zijn ontslag. De gepensioneerde directeur Anton Beerta blijft achter de schermen actief. Hij haalt Maarten tegen zijn zin in de Vlaams-Nederlandse redactie van Ons Tijdschrift en splitst hem een onmogelijke opdracht in de maag voor de Europese Atlas voor Volkscultuur. Als Maarten zich tijdens een congres van die opdracht tracht te bevrijden, maakt hij zichzelf onbedoeld tot spreekbuis van de jongere congresleden. Dit geeft hem het gevoel in een fuik te zijn gezwommen

In de jaren 1975 tot 1979 zijn ziekte en catastrofes alomtegenwoordig. Anton Beerta, de oude directeur, leeft na een beroerte in een verzorgingstehuis en is slechts een schim van zichzelf. Nicoliens moeder lijdt eveneens aan voortschrijdende dementie en moet in een verzorgingstehuis worden opgenomen. Ad Muller heeft niet zulke ernstige problemen, maar zijn chronische klachten zoals 'moeë ogen' en koortsaanvallen leiden ertoe dat ook hij in het ziekenhuis moet, zonder dat dit de productiviteit op kantoor beïnvloedt. De kantoormedewerkers worstelen steeds meer met verveling, wat hen dwingt tot een symposium dat echter volledig uit de hand loopt, evenals een kleine tentoonstelling voor de nieuwe evaluator van het ministerie. Zodra het lijkt alsof ze alle uitdagingen hebben overwonnen, vraagt de subsidieverstrekker om informatie over de afronding van de al tien jaar lopende 'Bibliografie van het geestelijke lied in Nederland'. Dit project, waaraan in het geheim is gewerkt, staat nu onder druk, en het blijkt dat de oorspronkelijke onderzoeksvraag verkeerd is geformuleerd, wat de kans op een antwoord vrijwel onmogelijk maakt.