Peter Kaaij Książki

Op een mooie zomerdag aan het einde van de Jonge Steentijd vist de visser Edek in de Oostzee een bijzondere, sprekende bot. Deze vis, oeroud en alwetend, biedt de visser onsterfelijkheid en leidt hem door de tijd, weg van het Stenen Tijdperk en de heerschappij der vrouwen. Terwijl de mannen de geschiedenis maken, bevindt Edek zich in de schaduw van vrouwen, in hun bedden en keukens. Jaren later, in de jaren zeventig, vertelt hij aan zijn zwangere Ilsebil de lange geschiedenis van negen levens en negen kookvrouwen door de eeuwen heen. De bot wordt opnieuw gevangen, ditmaal door drie vrouwen, en in een Berlijnse bioscoop wordt hij voor een feministisch tribunaal gebracht, aangeklaagd als adviseur van de mannen. De auteur biedt zijn visie op de man-vrouwverhouding, de emancipatie van vrouwen en de rol van mannen in de geschiedenis, waarbij hij stelt dat ons handelen sterk wordt beïnvloed door wat we eten. Traditioneel waren vrouwen verantwoordelijk voor het eten. Door levensverhalen te verweven met tribunaalscènes verbindt hij het heden met een persoonlijke geschiedenis. Dit werk is een aards, Rabelaisiaans epos vol verhalen, gedichten, recepten, en doordachte overpeinzingen.

»Auf Weihnachten wünschte ich eine Ratte mir.« In den Träumen des Erzählers kann das Tier sprechen und zwingt ihm die Vision vom Untergang der Menschheit und der Übernahme der Herrschaft auf Erden durch Ratten auf. Sie allein haben in der von Neutronenbomben getroffenen Stadt Gdansk-Danzig überlebt und bauen dort auf eine Solidarität gegründete neue Zivilisation auf. Gegen diese apokalyptischen Visionen entwickelt der Erzähler seine eigenen Geschichten, teils als Filmskripte für den zum Medienzar avancierten Oskar Matzerath: vom Maler Malskat und der falschen Restauration der 50er Jahre, von den toten Wäldern und der sterbenden Kraft der Märchen und von fünf geliebten Frauen, die sich in der quallenverseuchten Ostsee auf die vergebliche Suche nach Vineta als Ort weiblicher Utopie machen.

Akcja opowiadania rozgrywa się w 1647 roku w pobliżu Osnabrücku, gdzie negocjowane są warunki pokoju, który przeszedł do historii jako pokój westfalski. Tematem jest fikcyjne spotkanie siedemnastu niemieckich barokowych poetów i pisarzy, którzy zostali przedstawieni rzeczywistymi imionami i dziełami, ale autor wzbogacił ich o cechy charakteru, poglądy i sposoby działania, tworząc pełne, oryginalne postacie literackie. Poeci odczytują swoje utwory, a w dyskusjach poruszają problemy poetologiczne oraz osobiste spory i animozje. Ostatecznie jednak dominuje temat wojny oraz pytanie, w jakim stopniu literatura — jako jedynie „piękne złudzenie” — może, a może nawet powinna, angażować się w realną politykę. Obecni literaci podejmują próbę odpowiedzi na to pytanie. W ten historyczny obraz wpleciony jest lekko ironiczny obraz znanej Grupy 47, która spotkała się dokładnie 300 lat później, tuż po zakończeniu wojny, która była dla Niemiec i Europy jeszcze bardziej niszczycielska niż wojna trzydziestoletnia. Grass ponownie demonstruje swoją wirtuozerię w parodii i parafrazie, a także umiejętność tworzenia atrakcyjnych dla czytelnika, humorystyczno-poważnych gier z fatalnymi wydarzeniami historii. Dzięki niekończącej się pomysłowości fabularnej oraz wyjątkowej znajomości realiów epoki, Günter Grass przedstawia tak żywy, plastyczny i wiarygodny obraz barokowego okresu, że trudno znaleźć mu odpowiednik w niemieckiej literaturze powojennej.