Luděk Kult Książki

Druhým svazkem Rollandových spisů o hudbě jsou "Hudebníci minulosti", soubor studií, jenž vznikl spojením tří přepracovaných kapitol autorovy doktorské práce a tří obsáhlých článků, které vyšly již dříve v hudebních časopisech. Knize takto vzniklé předeslal Rolland jako úvod svou přednášku pojednávající o místě hudby ve všeobecných dějinách. Vedle odborných studií o vzniku opery a historie uvedení první opery v Paříži nalezneme zde kapitoly věnované jednotlivým skladatelský - L. Rossimu, Lullymu, Grétrymum osobnostem, Gluckovi a Mozartovi, kde se Rollandovo vypravěčské umění rozvíjí v plné úchvatnosti.

…Wyznania Russeaux to jedna z tych bolesnych książek, w których — jak w Wielkim Testamencie Villona, jak w Listach panny de Lespinasse — mamy uczucie, iż kładziemy rękę wprost na bijącym, chorym sercu ludzkim; uczucie tutaj tym bardziej przejmujące, iż serce to biło w człowieku, który jak mało kto inny zaważył na biegu myśli, uczuć i dziejów wielkiej epoki ludzkości… …Odkąd istnieje literatura, nikt nie obnażył w ten sposób swojego wnętrza. Mimo iż właśnie wpływ Russa rozpętał istną orgię wystawiania na pokaz swojego ja, „objaśniania” samego siebie, istną ekshibicję najtajniejszych drgnień swej istoty, wypełniającą znaczną część literatury XIX wieku, nikt nie dorównał mu co do tego w bezwzględności, powiedzmy w bezwstydzie. Trzeba było tej chorobliwej, do ostatecznych granic wybujałej pychy, a zarazem tego jakiegoś żaru wewnętrznego, podnoszącego chwilami napięcie tonu Wyznań istotnie niemal do sakramentu spowiedzi, aby pisać w ten sposób o swoim życiu, z jakimś dziwnym przeświadczeniem, iż szczerość tych kart oczyszcza je z ich szpetoty, a zarazem z całą naiwnością i, można powiedzieć, samouctwem etycznym tego włóczęgi, samotnika i proroka, który wychował się i spędził młodość poza społeczeństwem, a zetknąwszy się z nim, nie wszedł w nie, ale je rozwalił…

Hrdinkou Valentiny je nešťastně provdaná žena, venkovská šlechtična Valentina, hrdiny Rodového tajemství pak příslušníci šlechtického rodu Maupratů, především Edma Maupratová, jež je vylíčena jako typ ušlechtilé, hrdé a vzdělané ženy, jako Sandové ideál ženství. Jana je příběhem chudé, nevzdělané, ale duševně i fyzicky krásné venkovské dívky, která se sama propracovala k pochopení podstaty existujícího společenského řádu a jeh nespravedlnosti a která v symbolické, možno říci křesťansky utopické formě dovede pochopit nutnost přeměny této společnosti v takovou, jež by byla založena na rovnosti. V Janě Sand zobrazila prostředí venkovského pracujícího lidu, venkovské šlechty a maloměstské buržoazie a zároveň z tohoto "ženského" románu učinila tribunu svých filosofických a sociálních názorů. Proti svému sklonu končit své románové příběhy idylou šťastného manželství dvou sociálně protikladných hrdinů zde příběh krásné pastýřky Jany dovádí k odmítnutí sňatku sbohatým, mravně ušlechtilým anglickým šlechticem a k tragické smrti "galské panny", již způsobí bohatý advokát...