Anna Raffetto Książki

W grudniu 1961 roku, sześć lat po publikacji "Lolity", Nabokov kończy odważne i tajemnicze dzieło, które składa się z wiersza liczącego 999 wersów oraz komentarza. W centrum wiersza znajduje się John Shade, sześćdziesięciojednoletni poeta i profesor w Wordsmith College, którego wspomnienia splatają się z metafizycznymi pytaniami o śmierć, podkreślonymi samobójstwem córki. Mimo spokojnego i ironicznego tonu zakończenia, Shade nie zdaje sobie sprawy, że śmierć znów czai się w pobliżu. Komentarz należy do Charlesa Kinbote'a, snobistycznego i ekscentrycznego profesora gościnnego, który stara się prowadzić czytelnika ku właściwej interpretacji wiersza, opowiadając o przygodach swojego rzekomego inspiratora, samego siebie, uchodźcy z Zembli, europejskiego królestwa. Jego notatki, pełne plotek i akademickich rozważań, parodiują przeciwstawne światy Zembli i amerykańskiego mieszczaństwa. Dzieło oferuje złożoną mimesis rzeczywistości, stawiając pytania o Kinbote'a: czy jest królem na wygnaniu, pedantycznym uchodźcą, czy pacjentem psychiatrycznym? A wiersz jest autentyczny czy parodią? Z wieloma poziomami rzeczywistości, fabuła rozwija się w pastoralę, która eksploduje w komedię, kulminuje w elegii i przekształca się w opowieść przygodową, zachowując jako dominującą nutę tragiczną samotność.

Dopo aver trascorso ventun anni nei campi di lavoro sovietici, in condizioni atroci che egli seppe raffigurare come nessuno, e dopo aver scritto, con I racconti della Kolyma , il grande epos del Gulag, Šalamov volle ripercorrere l’epoca della sua infanzia e formazione a Vologda, città del Nord nivea e cupuliforme, densa di significati sovrapposti nella storia russa – primo fra tutti l’essere stata città-simbolo dei confinati politici sotto gli zar. E così passò dalla impersonalità obbligatoria di un inferno collettivo all’evocazione di un destino singolare e drammatico, il suo, che lo rivela scrittore nella linea della più alta tradizione russa, da Aksakov a Cechov. Con naturalezza, cercando sempre di mantenere la «percezione giovanile degli eventi», e oscillando nel tempo come seguisse il «mugolio che accompagna il dondolarsi ritmico dello sciamano» (di ascendenze sciamaniche era la sua famiglia), Šalamov riesce a mescolare la corrente della sua vita al turbinoso flusso della storia russa, senza mai distaccarsi dal tono fondamentale della sua opera, che è quello aspro e definitivo della verità. Scritto tra il 1968 e il 1971, La quarta Vologda fu pubblicato per la prima volta in Russia con alcuni tagli nel 1988, e integralmente nel 1991.